فیلمنامه نویسی برای فیلمهای مستند

این مقاله بر اساس تقسیم بندی انواع سینمای مستندی است که بیل نیکولز آن را ارائه داده است.
همچنین تمام تعاریف و تمایزها با فیلمنامة سینمای داستانی، بر اساس نظریة سه پرده ای نمایشنامه های دراماتیک و یا روش فیلمنامه نویسی کلاسیک که سید فیلد مروج آن است تنظیم و نیز به کاربردی بودن مباحث مطرح شده در سینمای دیجیتال توجه شده است.

ظاهرا فیلمنامة سینمای مستند تماما به واژه متکی نیست و بر اساس اسناد تصویری، عکس، فیلم های خبری و حتی فیلم های داستانی طراحی و آماده سازی می شود. منظور آنکه، اگر اصلی ترین ویژگی فیلمنامة داستانی را در نوشتاری بودن آن بدانیم، صفت ممیزة فیلمنامة مستند، ارائة واقعیت بر اساس سندهای معتبر است. از این رو مبنای فیلمنامة کلاسیک، درام بوده و مبنای فیلمنامة مستند، پژوهش واقعی است. اگرچه هردوی آنها به «زندگی» به عنوان یک اصل مبنایی معتقد هستند اما هرکدام به نسبتِ برداشتی که از واقعیت های زندگی می کنند از یکدیگر متمایز می شوند. به عبارت ساده، سینمای مستند یک سؤال اساسی در مورد پدیده ای از زندگی واقعی را مبنای خود قرار می دهد و مسیر یافتن پاسخ این سؤال، فیلمنامة مستند است. در صورتی که در سینمای داستانی، هدف، مبنای نگارش بوده و شعار «فیلمنامة داستانی باید از پایان به ابتدا نوشته شود» تأکید بر این نتیجه گرایی در هدف دارد چراکه نویسندة فیلمنامة داستانی از پیش جواب سؤال اصلی فیلم را می داند و مقدماتی در فیلمنامه طراحی و اجرا می کند که بیننده نیز به همان نتیجه برسد. حائز اهمیت است که منظور از نتیجه، جواب دادن مستقیم به سؤال مطرح شده نیست اما فیلمساز داستانی می داند در پایان فیلمش تماشاگر چه مسیری طی کرده تا به نتیجه ای برسد، حتی اگر نتیجه، بی جوابی به آن سؤال اساسیِ فیلم باشد. در صورتی که در سینمای مستند تعیین مسیر، نتیجه و هدف فیلم، از پژوهش شروع و تا پایان تدوین و در مواردی حتی تا پخش و نمایش فیلم ادامه دارد. بر اساس همین شکل گیری روندیِ فیلمنامة سینمای مستند است که آن را پدیده ای انعطاف پذیر، پویا و مدام در حال تغییر از مرحلة نوشتاری تا مرحلة تصویری می دانند. در صورتی که ذات فیلمنامة داستانی با ساختار دراماتیک، با پیش فرض ایستایی(Static)، غیر قابل تغییر بودن و نتیجه گرایی (Pragmatism) به نگارش درمی آید و تولید فیلم داستانی اجرای فیلمنامة از پیش نگاشته شده است. نکته این که سینمای دیجیتالی و فیلمنامه های مستند که با تفکر دیجیتالی به نگارش در می آیند نه تنها محدودیتی در پروسة خلق و نگارش فیلمنامه قائل نیستند بلکه آن را ویژگی اصلی سینمای مستند دیجیتالی می دانند.

- نتیجه۱
در سینمای مستند همواره سؤالی طرح می شود که روش های پاسخ گویی به آن، از فیلمنامه شروع شده و تا نمایش می تواند ادامه داشته باشد.

- نتیجه۲
فیلمنامة سینمای مستند، روندی (process) ، پویا(Dynamic) و تغییرپذیر(flexible) است. با این حال از هدف اصلی خود یعنی تشویق بیننده در پی گیری پژوهش پیرامون سؤال و شاید جوابش، منحرف (distort) نمی شود.

ادامه نوشته

سال ۱۳۹۱ شمسی بر تمامی شما مبارک